دلار گران، سفره کوچک؛ چرا مدیریت ارزی در ایران ناکام مانده است

عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع) با بیان اینکه افزایش نرخ ارز تنها یک پدیده طبیعی نیست، گفت: سیاست‌های غلط، ضعف نظارت و رهاسازی بازار، عامل تشدید فشار اقتصادی بر مردم شده است.

اله‌مراد سیف، کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه جامع امام حسین(ع) در گفت‌وگو با ایکنا، با اشاره به افزایش شدید قیمت دلار و طلا در کشور اظهار کرد: نوسانات شدید دلار و طلا صرفاً ناشی از تحریم‌ها نیست و مسائل داخلی هم بی‌تاثیر نیستند. منافع گروه‌های خاص که از افزایش نرخ دلار سود می‌برند، ضعف نظارت نهادهای قانونی مانند بانک مرکزی و تأخیر در برگشت ارزهای صادراتی، همه دست به دست هم داده تا بی‌ثباتی در بازار تشدید شود.

وی افزود: ما دو نوع افزایش نرخ ارز داریم؛ یکی طبیعی به دلیل تحریم‌ها و تورم داخلی، و دیگری ارادی به دلیل منافع برخی گروه‌ها که عمداً نرخ ارز را افزایش می‌دهند. شواهد نشان می‌دهد که بسیاری از اقدامات نهادهای داخلی به جای کنترل بازار، زمینه را برای گران‌تر شدن نرخ دلار فراهم می‌کند.

این کارشناس اقتصادی درباره اظهارات برخی مسئولان مبنی بر اینکه «اقتصاد با دستور اداره نمی‌شود» گفت: این حرف درست است، اما نتیجه‌ای که از آن گرفته می‌شود اشتباه است. اقتصاد بدون مدیریت نمی‌تواند مسیر درستی را طی کند. حتی در کشورهایی مثل چین که مازاد ارزی دارند، نرخ ارز مدیریت می‌شود و هیچ‌جا بازار آزاد به معنای رهاسازی کامل وجود ندارد. تجربه بین‌المللی نشان می‌دهد که حتی کشورهایی با منابع سرشار، برای تثبیت نرخ ارز و جلوگیری از نوسانات، سیاست‌های مدیریتی اعمال می‌کنند.

اهمیت مدیریت منابع و مصارف در شرایط جنگ اقتصادی

سیف تأکید کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و تحریم، مدیریت منابع و مصارف ارزی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کنترل تورم و مدیریت منابع ارزی مکمل یکدیگر هستند و بدون توجه به هر دو، تثبیت نرخ ارز امکان‌پذیر نیست. ما باید همزمان به اصلاح ساختار بودجه، اصلاح نظام بانکی و مدیریت منابع ارزی توجه کنیم تا زمینه بی‌ثباتی در بازار کاهش یابد.

این استاد دانشگاه درباره بازار توافقی ارز توضیح داد: بازار توافقی به خودی خود راهگشا نیست و بیشتر به تالاری تبدیل شده که نرخ ارز آزاد و ناپایدار را به بخش واردات منتقل می‌کند. این مسئله باعث می‌شود فشار قیمت‌ها مستقیماً به مردم منتقل شود و زمینه برای سوداگری و افزایش نوسانات فراهم شود. بانک مرکزی باید با مدیریت منابع و مصارف ارزی، نرخ ارز را در سطوح مختلف تثبیت کند و اجازه ندهد بازار آزاد، معیشت مردم را تحت فشار قرار دهد.

وی افزود: اگر نرخ ارز به‌طور کامل رها شود، نتیجه آن تنها افزایش بی‌ثباتی و مشکلات معیشتی برای مردم خواهد بود. کنترل نرخ ارز بدون مدیریت منابع ارزی امکان‌پذیر نیست و صرفاً ایجاد بازار آزاد یا توافقی نمی‌تواند مشکلات را حل کند. ما به مدیریت قوی نیاز داریم تا نرخ ارز به گونه‌ای تعیین شود که ثبات نسبی بازار حفظ شود و اثرات منفی بر تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کاهش یابد.

سیف در ادامه درباره نقش دولت در بازار کالاهای اساسی گفت: در شرایط فعلی، دولت باید صفر تا صد واردات کالاهای اساسی را مدیریت کند و توزیع آن را تحت کنترل خود داشته باشد. استفاده از نهادهای عمومی و شرکت‌های دولتی برای تأمین اقلام ضروری مردم بسیار حیاتی است تا از سوداگری و رانت جلوگیری شود. ارز دولتی باید تا رسیدن کالا به مصرف‌کننده نهایی مدیریت شود و هیچ بخشی از آن در اختیار افرادی که منافعشان با افزایش نرخ ارز گره خورده، قرار نگیرد.

وی افزود: بخش خصوصی صرفاً باید در چارچوب نظارت دولت فعالیت کند و مدیریت کامل واردات و توزیع کالاهای اساسی بر عهده دولت باشد. این اقدام باعث می‌شود ثبات نسبی در بازار حفظ شود و معیشت مردم آسیب نبیند. هرگونه رهاسازی بازار یا اعتماد به نرخ آزاد، به ویژه در شرایط تحریم و جنگ اقتصادی، می‌تواند اثرات منفی شدیدی بر اقتصاد و تولید داشته باشد.