مراقب «تورم صادراتی» باشیم

اله مراد سیف /  تورم اگرچه پدیده ای پولی است و ریشه آن به رشد پایه پولی و نقدینگی برمی گردد و درمان اساسی آن در گرو حل مسایل ساختاری اقتصاد ایران یعنی دولتی بودن و نفتی بودن است ، لیکن نباید از عوامل تشدید کننده غیر پولی آن غافل شد . از جمله این عوامل که به نظر می رسد در شرایط فعلی اقتصاد ایران و بویژه از سال گذشته تا کنون به دنبال افزایش نرخ ارز خودنمایی می کند صادرات می باشد . صادرات اگرچه همیشه از اهداف سیاست گذار بوده و تشویق آن به عنوان یک سیاست دائمی در دستور کار مسئولین بوده است لیکن در شرایط حاضر اگر مدیریت نشود می تواند مسایلی را ایجاد کرده و یا تشدید کند که نتیجه آن فشار بر اقتصاد ملی و مصرف کننده در بخش خانوار باشد . از جمله این مسایل که هم اکنون نشانه های آن به وضوح قابل مشاهده است تورم است . پدیده نسبتا جدیدی که باید آن را تورم صادراتی نام نهاد . تورم صادراتی چیست ، چگونه ایجاد می شود و راه درمان آن چه می باشد /

صادرات اساسا جهت تورمی در ذات خود دارد . دلیل ساده مطلب هم آن است که تقاضای خارجی را به تقاضای داخلی اضافه می کند . در شرایطی که عرضه محدود باشد فشار تقاضا قیمت ها را برای مصرف کنندگان داخلی و خارجی افزایش می دهد . حال اگر مصرف کننده خارجی به دلیل کاهش ارزش پول ملی ما و یا افزایش ارزش پول ملی طرف خارجی مواجه باشد افزایش قیمت کالاهای داخلی چندان برای کاهش تقاضای او موثر نبوده و لذا به تدریج تقاضای خارجی جایگزین تقاضای داخلی کالاها خواهد شد. این پدیده برای کالاهای لوکس مشکلی ایجاد نمی کند . لیکن این پدیده برای کالاهای ضروری مستقیما به فشار معیشتی مصرف کننده داخلی منجر خواهد شد و این همان است که این روزها شاهد آن هستیم .

با افزایش ارزش دلار در برابر ریال و تقاضای تشدید شده از جانب کشورهای همجوار مانند عراق و افغانستان برای کالاهای تولید داخل ایران که در نبود تعرفه برای صادرات برای آنها بسیار ارزان شده است، شاهد عبور پر تراکم کامیون هایی هستیم که به مقصد این کشورها از ایران بارگیری شده اند . همه نوع کالا در این صادرات وجود دارد و هیچ محدودیتی هم برای آن از جانب دولت تعریف نشده است . مخاطرات وضعیت فعلی به قرار زیر است :

  • هم اکنون بسیاری از تولیدات معدنی خام که مواد اولیه صنایع مادر ما مانند فولاد و سیمان در داخل هستند و حتی خاک کشور در تُناژهای نجومی در حال صادر شدن از کشور است. این در حالی است که کارخانه های ما در داخل بعضا با کمبود همین مواد اولیه روبرو هستند . این پدیده سه زیان عمده برای اقتصاد داخلی دارد که یکی تخلیه منابع خام اولیه برای تولید در آینده است ، دوم کاهش ظرفیت تولید فعلی صنایع و سوم اصل خام فروشی که از ایجاد ارزش افزوده و اشتغال در داخل به شدت می کاهد .
  • صادرات بی رویه کالاهای اساسی که بعضا سهم مهمی در سبد مصرفی خانوار دارد به افزایش گاه تا دو برابری این کالاها در داخل منجر شده است . برای نمونه قیمت حبوبات در اسفند ماه گذشته تا کنون بیش از دو برابر شده است . قیمت گوشت نیز با همه فشارهای دولت روز به روز در حال افزایش است و لبنیات و شر نیز از سبد مصرفی بسیاری خانوارهای کم درآمد حذف شده است . در شرایطی که اقتصاد از قبل درگیر تورم بالای پولی بوده است هم اکنون تورم صادراتی هم به کمک آن آمده و اقشار کم درآمد و حتی اقشار متوسط را در تنگنای معیشتی قرار داده است . تداوم چنین وضعیتی  اگر مدیریت نشود قابل قبول  نبوده و خطرناک می نماید .
  • به برکت افزایش بی رویه نرخ ارز ،صادرات برای صادر کننده (و نه لزوما تولید کننده) در شرایط حاضر متضمن منافع باد آورده زیادی است . در حالی که سهم بری عادلانه عوامل تولید از جمله اهداف و محورهای اقتصاد مقاومتی در بند ۵ این سیاست ها می باشد ، عدم مدیریت وضعیت فعلی جریان سهم بری عوامل را در خلاف جهت این اهداف سوق داده است . یعنی در حالی که افزایش هزینه تولید کننده واقعی با تورم لجام گسیخته بالا رفته سود خالص آن نصیب کسانی می شود که در تجارت سررشته دارند .
  • افزایش بی رویه نرخ ارز که در چند ماه اخیر تا ۸۰ درصد بال رفته موجب شده است که صادر کنندگان تمایلی به تحویل ارزهای صادراتی خود به سامانه نیما که قرار است ارز واردات را تامین کند نداشته باشند . این وضعیت به گو نه ای پیش رفته که اخیرا رییس بانک مرکزی اعلام کرد ۱۷ میلیارد دلار از ارزهای صادراتی به سامانه نیما برنگشته است . خود این وضعیت همان طور که قبلا در یادداشت مستقل دیگری یادآور شده ایم به از دست رفتن بنیه اقتصادی می انجامد . درست مانند که پروتئین دفع کند با تداوم صادرات بدون برگشت ارز اقتصاد از منابع خود تخلیه و تنها فشار گرانی آن برای عوامل داخلی باقی خواهد ماند . ضمن این که همین برنگشتن ارزها مجددا نرخ ارز را به صورت افسارگسیخته افزایش خواهد داد و حلقه تورمی را شتاب خواهد بخشید . در این مورد به نظر می رسد که تدابیر سخت گیرانه تری باید اتخاذ شود .

نتیجه کلی

صادرات همیشه مورد تشویق سیاست گذار بوده و برای آن غیر از این که معافیت مالیاتی و تعرفه ای قایل بوده اند ، جایزه صادراتی هم در نظر می گرفتند . لیکن در وضعیت اخیر که قیمت ارز به شکل افسار گسیخته ای افزایش یافته و پول ملی ما به شدت بی ارزش شده است ، برای کشورهای همسایه خرید از ایران به صورت زاید الوصفی صرفه  پیدا کرده و این موجب شتاب گرفتن صادرات شده است . مانند هر پدیده دیگری صادرات نیز نیازمند مدیریت است و با مخاطراتی که در بالا برشمردیم اگر برای وضعیت فعلی فکری اساسی نشود مسایل مهمی را برای ما رقم خواهد زد که کمترین آن فشار حداکثری بر گروههای آسیب پذیر و اقشار کم درآمد در ایجاد تنگنای معیشتی برای آنان است . ضمن این که برگشت نکردن ارزهای صادراتی هم خود موضوع مهمی است که در شرایط تنگنای ارزی موجود نوعی تکمیل کننده حلقه محاصره جنگ اقتصادی بر علیه اقتصاد ملی است .

۰

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *