سیاست مالی اسلامی
سیاست مالی اسلامی
اله مراد سیف
متن :
- وَ تَفَقَّدْ أَمْرَ اَلْخَرَاجِ بِمَا یُصْلِحُ أَهْلَهُ فَإِنَّ فِی صَلاَحِهِ وَ صَلاَحِهِمْ صَلاَحاً لِمَنْ سِوَاهُمْ وَ لاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ لِأَنَّ اَلنَّاسَ کُلَّهُمْ عِیَالٌ عَلَى اَلْخَرَاجِ وَ أَهْلِهِ (نامه ۵۳)
ترجمه :
در مورد مالیات چنان عمل کن که موجب بهبود حال خراجگزاران گردد، زیرا با درستىِ خراج و سامان یافتن حال خراجگزاران، وضع دیگران نیز اصلاح شود، و کار دیگران جز با بهبود آنان سامان نپذیرد، زیرا همه مردم در گرو خراج و خراجگزارانند
استنتاج کلی :
رابطه دولت اسلامی با مردم می باید بر اساس مهرورزی استوار باشد . هدف از گرفتن مالیات نیز ایجاد شرایط مطلوب برای زندگی خود مردم است . از این جهت رعایت وضعیت مالیات دهندگان لازم است .
سیاست های اقتصادی مرتبط :
- تنظیم درست نرخ های مالیاتی برای حداکثر سازی ظرفیت تولید و در نتیجه افزایش ظرفیت مالیاتی .
- جایگزینی هدف گذاری درآمدی در مالیات ستانی با هدف گذاری اقتصادی بر مبنای تحقق عدالت اجتماعی.
- ایجاد تسهیل در پرداخت مالیات برای تقویت انگیزه تولید و فعالیت اقتصادی.
- حمایت مالیاتی از تولیدات دارای آثار خارجی مثبت (مانند فرهنگ ، هنر ، آموزش ، بهداشت و کشاورزی )
متن :
- فَأَعْرَضَ عَنِ اَلدُّنْیَا بِقَلْبِهِ وَ أَمَاتَ ذِکْرَهَا مِنْ نَفْسِهِ وَ أَحَبَّ أَنْ تَغِیبَ زِینَتُهَا عَنْ عَیْنِهِ لِکَیْلاَ یَتَّخِذَ مِنْهَا رِیَاشاً وَ لاَ یَعْتَقِدَهَا قَرَاراً وَ لاَ یَرْجُوَ فِیهَا مُقَاماً فَأَخْرَجَهَا مِنَ اَلنَّفْسِ وَ أَشْخَصَهَا عَنِ اَلْقَلْبِ وَ غَیَّبَهَا عَنِ اَلْبَصَرِ … فَتَأَسَّى مُتَأَسٍّ بِنَبِیِّهِ وَ اِقْتَصَّ أَثَرَهُ وَ وَلَجَ مَوْلِجَهُ وَ إِلاَّ فَلاَ یَأْمَنِ اَلْهَلَکَهَ (خطبه ۱۶۰)
ترجمه :
رسول الله (صلى اللّه علیه و آله) به دل از دنیا اعراض کرده بود و یاد دنیا را در وجود خود میرانده بود و دوست داشت که زینت دنیا را از برابر چشم خود دور کند تا مبادا چیزى از آن برگیرد. و دنیا را پایدار نمىدانست و در آن امید درنگ نداشت…. پس هر که، باید به پیامبرش تأسّى جوید و پاى بر جاى پاى او نهد و از هر جا که او داخل شده داخل شود، اگر نه از هلاکت ایمن نباشد.
استنتاج کلی :
خطر اتراف و مصرفگرایى افراطى و نیز تجمل گرایی از تهدیدات اساسی جامعه دینی و اسلامی است که در این زمینه رهبران سیاسی می باید ضمن پرهیز دادن جامعه از این آسیب ها از طریق سیاست های مالیاتی رفتارهای مصرفی را هدایت کنند.
سیاست های اقتصادی مرتبط :
- بالابردن نرخ های مالیاتی در مصرف کالاهای لوکس و تجملی .
- تشویق های مالیاتی برای اقدامات خیرخواهانه افراد و بنگاهها.
متن :
وَ لْیَکُنْ نَظَرُکَ فِی عِمَارَهِ اَلْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِکَ فِی اِسْتِجْلاَبِ اَلْخَرَاجِ لِأَنَّ ذَلِکَ لاَ یُدْرَکُ إِلاَّ بِالْعِمَارَهِ وَ مَنْ طَلَبَ اَلْخَرَاجَ بِغَیْرِ عِمَارَهٍ أَخْرَبَ اَلْبِلاَدَ وَ أَهْلَکَ اَلْعِبَادَ وَ لَمْ یَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلاَّ قَلِیلاً (نامه ۵۳)
ترجمه :
امّا باید نظر تو بیشتر در آبادانى زمین باشد تا گرفتن خراج، چون خراج بدون آبادانى به دست نیاید و آن که بدون آبادانى خراج مطالبه کند،کشور را خراب و مردم را هلاک کند و حکومتش چند روز بیش نپاید
استنتاج کلی :
نگاه بلندمدت به مالیات به عنوان منبع اصلی درآمد دولت ایجاب می کند که دولت سیاست های اقتصادی خود را در جهت گسترش ظرفیت مالیاتی تنظیم نماید و این بدان مفهوم است که ایجاد شرایط رونق اقتصادی باید در اولویت قرار گیرد .
سیاست های اقتصادی مرتبط : :
- سیاستگذاری کلان اقتصادی در جهت ایجاد شرایط رونق در اقتصاد .
- انجام حمایت موثر از تولیدات و دادن معافیت های مالیاتی به تولیدات در مراحل اول راه اندازی.
- متناسب سازی مالیات با شرایط خاص منطقه ای در کشور.
- تنظیم و اجرای سیاست مالیات بر ارزش افزوده.
متن :
- فَإِنْ شَکَوْا ثِقَلاً أَوْ عِلَّهً أَوِ اِنْقِطَاعَ شِرْبٍ أَوْ بَالَّهٍ أَوْ إِحَالَهَ أَرْضٍ اِغْتَمَرَهَا غَرَقٌ أَوْ أَجْحَفَ بِهَا عَطَشٌ خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِمَا تَرْجُو أَنْ یَصْلُحَ بِهِ أَمْرُهُمْ وَ لاَ یَثْقُلَنَّ عَلَیْکَ شَیْءٌ خَفَّفْتَ بِهِ اَلْمَئُونَهَ عَنْهُمْ فَإِنَّهُ ذُخْرٌ یَعُودُونَ بِهِ عَلَیْکَ فِی عِمَارَهِ بِلاَدِکَ وَ تَزْیِینِ وِلاَیَتِکَ مَعَ اِسْتِجْلاَبِکَ حُسْنَ ثَنَائِهِمْ وَ تَبَجُّحِکَ بِاسْتِفَاضَهِ اَلْعَدْلِ فِیهِمْ مُعْتَمِداً فَضْلَ قُوَّتِهِمْ بِمَا ذَخَرْتَ عِنْدَهُمْ مِنْ إِجْمَامِکَ لَهُمْ وَ اَلثِّقَهَ مِنْهُمْ بِمَا عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِکَ عَلَیْهِمْ وَ رِفْقِکَ بِهِمْ (نامه ۵۳)
ترجمه :
بنابراین اگر مردم از سنگینى مالیات، یا آفت زدگى، یا قطع سهمیه آب، یا خشکسالى، یا دگرگونى وضع زمین بر اثر غرقاب، یا بى آبى شِکوه کردند، به آنان تا هر قدر که فکر مى کنى موجب بهبود وضعشان خواهد شد، تخفیف بده.و مبادا این تخفیف بر تو گران آید، زیرا این ذخیره اى است که آن را به صورت آبادانى و زیباسازى به تو بازخواهند گردانید. بعلاوه با این کار، ستایش آنان را هم به خویش جلب کرده اى و خود نیز از گسترش عدالت در میان آنان به شادى و سرفرازى رسیده اى، در حالى که به سبب رفاه و آسایشى که براى آنان فراهم آورده اى به توانمندىِ بیشترشان تکیه خواهى کرد، و به موجب عدالت و رفتار خوشى که آنان را بدان مأنوس کرده اى بدیشان اطمینان خواهى یافت.
استنتاج کلی :
شرایط اقتصادی برای فعالیت همیشه مساعد نیست . وقوع بحران های اقتصادی و یا طبیعی می تواند فعالیت ها را مختل ساخته ، شرایط را بر فعالان اقتصادی تنگ نماید . مالیات ستانی اقتضایی از جمله راهکارهای مناسب برای برخورد با چنین شرایطی است . در این صورت معافیت ها و تخفیف های مالیاتی متن : اسب با شرایط و وضعیت های پیش آمده به فعالان اقتصادی کمک خواهد کرد که شرایط نامناسب را تحمل کرده و پشت سر بگذارند .
سیاست های اقتصادی مرتبط :
- اقتضایی کردن مالیات ستانی متن : اسب با شرایط هر یک از زمینه های فعالیت .
- دادن تخفیف مالیاتی در شرایط نامساعد اقتصادی به صورتی اقتضایی.
- دادن معافیت های مالیاتی به تولیدات در آستانه ورشکستگی.