شرایط جدید بازار ارز : هشدار ها و بایدها

0

اله مراد سیف /

بسته جدید ارزی بانک مرکزی، (اگرچه جزئیات آن هنوز معلوم نیست) اجرایی شد و در قدم اول ، عکس العمل مثبت بازار ارز را در پی داشت . بازارهای طلا و سکه هم که متغیر های وابسته نرخ ارز بودند این واکنش مثبت را تجربه کردند . چنین بازتابی را (به شرط تداوم این ثبات) به فال نیک می گیریم . لیکن ،مساله مهم این است که بعد از این، چه خواهد شد ؟ و چه باید کرد؟ در این زمینه توجه به نکات ذیل لازم به نظر می رسد.

  • حتی با فرض ثبات شرایط در بازار ارز ، متوسط نرخ موثر ارز برای عوامل اقتصادی مصرف کننده و تولید کننده، نسبت به قبل از تنش ارزی اخیر، حداقل دو برابر شده است . اگر بپذیریم که بخش عمده ای از واردات ما (مانند کالاهای اساسی و دارو) نسبت به نرخ ارز بی کشش و بخشی دیگر از آن (مانند کالاهای واسطه ای و سرمایه ای که دو سوم حجم واردات است) کم کشش می باشد، اثر مستقیم افزایش بیش از دو برابری نرخ متوسط ارز  ، چه تاثیری بر  شاخص قیمت های مصرف کننده و تولیدکننده خواهد داشت؟ به نظر می رسد با دو رقمی شدن نرخ تورم نقطه به نقطه خرداد ماه سال جاری ، اولین هشدار تورمی را از این ناحیه اقتصاد ما دریافت کرده است .
  • افزایش نرخ ارز تشویق کننده صادرات بوده و احتمالاً شاهد یک جهش صادراتی خواهیم بود که در کنار مخاطراتی که می تواند در بر داشته باشد (و ذکر آن خواهد رفت) ، اثر تورمی خود را به اقتصاد تحمیل خواهد کرد .
  • بنگاه های تولیدی برای واردات مورد نیاز خود ارزی را باید تهیه کنند که دو برابر بیشتر نقدینگی نیاز دارد. در این صورت اولین مشکل آنها سرمایه در گردشی بیشتری است که نیاز دارند. تهیه این سرمایه در گردش افزوده شده از بازارهای پولی هزینه مضاعفی را به آنها تحمیل خواهد کرد که ممکن است برخی را از چرخه تولید خارج کند . آنهایی نیز که باقی می مانند مجدداً با افزایش قیمت تمام شده کالای خود مواجه خواهند شد. در این شرایط بخشی از مزیت بنگاههای صادراتی از طریق این افزایش هزینه تخلیه خواهد شد و بنگاههای تولید کننده کالای داخلی نیز بخشی از مزیت رقابتی خود را در برابر واردات از دست خواهند داد.  نتیجه این وضعیت می تواند تشدید شرایط رکود تورمی موجود باشد .
  • با افزایش مستقیم نرخ ارز و افزایش های زنجیره ای قیمت کالاها و خدمات ، انتظارات تورمی جدید نیز می تواند در اقتصاد شکل گرفته و نرخ تورم موجود را افزایش دهد .
  • برای دولت افزایش نرخ دلار در برابر ریال منبع درآمدی جدیدی ایجاد خواهد کرد که از آن نیز نمی توان غفلت ورزید . این که با این منبع درآمدی جدید دولت چه خواهد کرد مساله مهمی است . نگرانی در این زمینه آن است که ریخت و پاش های هزینه ای دولت ادامه پیدا کند و به حجم نقدینگی موجود کشور اضافه شود .
  • عکس العمل بازار بورس در اولین علامت خود به سیاست جدید ارزی مثبت بود و شاخص کل رشد نسبتاً بالایی را تجربه کرد . نگرانی در این زمینه آن است که با شکل گیری حباب قیمتی در سهام اقبال مردم به بورس زیاد شده و در آینده  با ترکیدن این حباب  بخش از سرمایه های مردم  از دست رفته و تجربه ای منفی از بازار سرمایه را تجربه کنیم..

اما چه باید کرد ؟ برای شرایط جدید چند اقدام مهم ضروری است .

  • در راستای تداوم ثبات در بازار ارز، اقداماتی چند لازم است. از جمله این اقدامات کنترل قاچاق، جلوگیری از فرار سرمایه و برخورد با عوامل مختل کننده بازار است . اعتماد شکل گرفته شکننده است و در صورت غفلت از مواردی گفته شده به راحتی می تواند از دست برود .همچنین پایش عرضه ارز به بازار و آمدن ارز صادرات پتروشیمی ها ، معدنی ها و فلزات به سامانه نیما از الزامات اساسی تداوم ثبات بازار ارز است .
  • آثارتورمی سیاست جدید دیر یا زود خود را نشان خواهد داد. آنچه می تواند در سطح خرد در این زمینه تسکین دهنده باشد ، تسهیل شرایط برای فعالیت بنگاه های تولیدی از یک طرف و نظارت بر بازار برای جلوگیری از هرج و مرج و گرانفروشی از سوی دیگر است . در سطح کلان نیز کنترل رشد نقدینگی از طریق نظارت بر عملکرد نظام بانکی برای جلوگیری از خلق بی رویه اعتبار و متوقف کردن اضافه برداشت بانکها از منابع بانک مرکزی مهم خواهد بود . انضباط مالی دولت نیز در سطح کلان اهمیت زیادی خواهد داشت.
  • در این شرایط ضابطه مند کردن صادرات در کنار مدیریت واردات نیز لازم است . بالا رفتن نرخ ارز مزیت صادراتی ایجاد کرده است که می تواند قاچاق صادراتی را بویژه برای کالاهای یارانه ای اساسی و دارو و سوخت دامن بزند که بسیار خطرناک است . لذا تمهیدات لازم برای این مورد باید اندیشیده شود.
  • مزیت صادراتی ایجاد شده برای برخی از کالاهای غیر اساسی نیز می تواند مشکل آفرین باشد و از این جهت نباید اجازه داد که هر چیزی صادرشود . برای نمونه، مطابق آنچه کارشناسان اعلام کرده اند، تولید هر کیلوهندوانه به طور تقریبی به ۲۰۰ لیتر آب از زمان کشت تا برداشت نیاز دارد. با این حساب برای صادرات هندوانه  تنها در یک سال بیش از ۳۰۰ میلیارد متر مکعب آب از کشور خارج شده است. آیا اقتصادی است که ۲۰۰ لیتر آب ، آن هم در شرایط بحرانی آب ،  به قیمت یک دلار درآمد صارداتی آن از کشور خارج شود . چنین خسارتی را چگونه می توان جبران کرد.
  • نظام بانکی در شرایط جدید می باید مشکل تامین نقدینگی بنگاههای تولیدی را حل کنند . روش های پیشرفته ای مانند تامین مالی زنجیره ای و یا راه اندازی صندوق پروژه ها در نظام بانکی در این مورد کارساز خواهد بود . پیشنهاد دیگر استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای پشتیبانی از طرح های صنعتی در بخش خصوصی است .
  • در مورد بازار بورس همان طور که قبلاً تذکر داده شد ، داشتن روند منطقی با ثبات بسیار بهتراز جهش های حباب گونه است . لذا مدیریت این بازار  از این جهت مهم است . نکته مهم تر این است که با فرض اقبال مردم و آمدن سرمایه ها به این بازار ، بهترین فرصت برای کار زمین مانده واگذاری بنگاه های دولتی به مردم ایجاد شده است . به این ترتیب ،هم از بورس بازی  غیر عادی روی سهام موجود (که تقریباً هیچ خاصیت واقعی برای اقتصاد ندارد) جلوگیری خواهد شد و هم مشکل تصدی گری دولت حل می شود .
  • بازار سرمایه باید به حوزه های جدیدی مانند تامین مالی جمعی (crowd funding) نیز ورود کند و ابزارهای متنوع تری در این بازار باید برای جذب سرمایه ها به تولید طراحی و بکار گرفته شود .

آنچه بیان شد، تنها بخشی از مخاطرات و باید های شرایط جدید است . موفقیت دولت و بانک مرکزی در مدیریت شرایط تحریم ، نیازمند پایش دائمی صحنه اقتصاد ملی از جانب دولت و دستگاههای مسئول ، برای دادن پاسخ به هنگام  ، به مسایلی است که هنوز بسیاری از آنها خود را آشکار نساخته و در آینده هریک ممکن است به مساله ای اساسی برای اقتصاد ملی تبدیل شوند .

 

تصویر یادداشت از : https://tejaratnews.com

 

0

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *