پیشنهاد یک شاخص برای حمایت از کالای ایرانی

اله مراد سیف /

موضوع حمایت از تولید ملی و تولید داخلی با تاکید زیاد در بیانات مقام معظم رهبری آمده و تولید ثروت در این بیانات، به عنوان نتیجه حمایت از تولید ملی و تولید داخلی، مورد اشاره بوده است : « مردم در همه‌ی سطوح، تولید ملّی را ترویج کنند…خرید جنس داخلی یک ضرورت برای مقاوم‌سازی اقتصاد است و بر روی همه چیز این کشور تأثیر میگذارد. باید به این توجّه کرد؛ این نقش همه‌ی مردم است. » (بیانات در حرم مطهر رضوی ۹۳/۱/۱)

مفهوم تولید ملی :

هر یک از معیارهای تولید ملی و تولید داخلی می توانند در جای خود مهم باشند.در تولید ملی، سهم هر ملّیت از ارزش افزوده تولید و در تولید داخلی، اشتغال ایجاد شده در داخل یک کشور اهمیت زیادی دارند. روشن است که از نگاه اقتصاد مقاومتی هم تولید ثروت و هم اشتغال می توانند مهم باشند و لذا در بیانات به صورتی دقیق،به هر دوی این مفاهیم اشاره رفته است.

در عصر حاضر نوعی ملّیت زدایی از تولید در حال وقوع است. وجود شرکت های چند ملیتی در بسیاری از کشورها تولید داخلی آن کشورها را به میزان چشم گیری افزایش داده اند . در سال ۱۹۹۳ بخش آماری سازمان ملل نیز رسماً معیار GDP را جایگزین GNP کرد. [۱]

کالای ایرانی :

اصطلاح کالای ایرانی را  مقام معظم رهبری در شعار سال ۹۷  بیان فرمودند و سال جدید را سال «حمایت از کالای ایرانی» نامگذاری کردند. ایشان  در این زمینه فرمودند : « اگر تولید ملی با همت و پیگیری همگانی شتاب بگیرد، بسیاری از مشکلات معیشتی مردم و مسائل اشتغال و سرمایه‌گذاری حل خواهد شد و آسیب‌های اجتماعی کاهش زیادی خواهد یافت، بر همین اساس، نام و شعار امسال را «حمایت از کالای ایرانی» قرار داده‌ام.»بیانات در  ۹۷/۱/۱

با این بیانات روشن می شود که کالای ایرانی  تفاوت معنایی مشخصی با تولید ملی و یا تولید داخلی در نظر ایشان ندارد . لذا آنچه به نظر می رسد نقطه کانونی این اصطلاح می باشد ایجاد ارزش افزوده توسط بنگاههای  اقتصادی است .

 ارزش افزوده :

ارزش افزوده به ارزش اضافه شده به تولید درهر مرحله از تولید گفته می شود . جمع ارزش افزوده در همه مراحل یک تولید با ارزش تولید نهایی برابر است و لذا اگر ارزش افزوده مبنا قرار گیرد  در واقع تولید ملی مبنا قرار گرفته است .  با ذکر مثال ساده این بحث روشن می شود :

بنا بر این ،  ارزش افزوده مفهومی معادل با تولید ملی  (که برابر با ارزش تولیدات نهایی)  است .

برای یک بنگاه ، ارزش افزوده برابر با ارزش فروش بنگاه ، منهای ارزش خرید های انجام شده توسط بنگاه می باشد . در واقع  ارزش افزوده در واقع هزینه و پاداش عوامل تولید (شامل دستمزد و حقوق برای نیروی کار ، بهره بانکی برای عامل سرمایه ، هزینه اجاره برای عامل زمین و  پاداش سود بنگاه برای کارآفرین) است  که در اصطلاح به آن درآمد ملی گفته می شود .

به نظر می رسد ، روشن ترین و ساده ترین معیاری که در عمل می تواند مبنای حمایت از بنگاههای  اقتصادی به منظور حمایت از کالای ایرانی باشد ، ارزش افزوده بنگاه است . برای یافتن ارزش افزوده بنگاه نیزکافی خواهد بود که مبلغ مالیات بر ارزش افزوده بنگاه را بر نرخ مالیات بر ارزش افزوده ( ۰۹/.) تقسیم کنیم . به این ترتیب شفاف ترین و کاربردی ترین معیار را خواهیم داشت .

[۱] . این البته به نظر می رسد نوعی هویت کاذب دادن به کشورهایی است که شرکت های چند ملّیتی در آن کشورها جولان می دهند. با همین معیار است که امروزه بلوک غرب کشورهای شرق آسیا را به عنوان الگوهای موفق اقتصادی در چشم سایر ملت ها به رخ می کشد.