ارزیابی انتقادی کتاب : تحریم و اختلال در زنجیره تامین

ارزیاب کتاب : اله مراد سیف

عنوان کتاب : تحریم و اختلال در زنجیره تامین  

نویسندگان : سید حسام الدین ذگردی و هدی داورزنی

سال انتشار :  ۱۳۹۰

انتشارات : سازمان مدیریت صنعتی

شمارگان: ۲۲۰۰

 تعداد صفحات: ۲۳۴

قطع:. وزیری

 

 

 

  • ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﻮﺻﯿﻒ اﺛﺮ و ارزﯾﺎﺑﯽﺷﮑﻠﯽ آن

مشخصات کلی :

موضوع این کتاب، تحلیل تحریم‌های اقتصادی و پیشنهاد راهکارهایی برای مقابله با آن است. کتاب مذکور، با هدف ارائه راهکاریی برای مقابله با تحریم اقتصادی تدوین گردیده است. نویسندگان با تمرکز بر مدیریت اختلال‌های زنجیره تأمین می‌کوشند، ساختاری سلسله مراتبی برای مدیریت این مشکل در سه سطح استراتژیک، تاکتیکی و عملیاتی ارائه نمایند. در این نوشتار، صنعت خودرو مورد توجه بیش‌تری بوده و چالش مدیریت اختلال در این صنعت بررسی گردیده و راهکارهایی برای مقابله با آن ارائه شده است.

کتاب در ۲۳۴ صفحه مشتمل بر سخن ناشر و پیشگفتار مولفان (بعد از فهرست عناوین) و در دو بخش و ۸ فصل تنظیم شده است . بخش اول شامل فصل اول با عنوان کلیات ، فصل دوم با عنوان مقابله با اختلال زنجیره تامین و فصل سوم با عنوان چارچوب سلسله مراتبی مدیریت اختلالات زنجیره تامین می باشد . بخش دوم شامل فصل چهارم با عنوان شناسایی و ارزیابی اختلال ها ، فصل پنجم با عنوان بررسی سابقه تحریم در ایران و جهان ، فصل ششم با عنوان تجزیه و تحلیل اختلال ها ، فصل هفتم با عنوان انتخاب راهکار برای مدیریت اختلال و فص پایانی  هشتم با عنوان جمع بندی و نتیجه گیری می باشد .

ساختار کلی کتاب به دلیلی این که کتاب نتیجه یک پژوهش موردی(در پیرامون زنجیره تامین ایران خودرو) بوده است به ساختار گزارش پژوهشی نزدیک است ولی با این حال پرداختن نسبتا کامل به مباحث نظری آن را از یک گزارش پژوهشی صرف متمایز ساخته است .  اگرچه موضوع تحریم در ابتدای عنوان آمده و در مورد کاوی کتاب نیز نقش پررنگی دارد لیکن به دلیل این که کتاب در سال ۱۳۹۰ (نزدیک به ده سال پیش)انتشار یافته تحریم های جدید را که بخش مهم تحریم های علیه جمهوری اسلامی ایران بوده است را شامل نمی شود . با این حال مطالب کتاب قابلیت استفاده خود را حفظ کرده است

در زمینه مدیریت زنجیره تامین کتاب های زیادی به فارسی ترجمه و یا تالیف  شده و انتشار یافته و از این جهت کتاب حاضر مطالب خیلی جدیدی می تواند نداشته باشد ، لیکن در زمینه نقش تحریم در مدیریت زنجیره تامین کتاب چندانی وجود ندارد و کتاب می توانست به این موضوع رویکری نظری و علمی داشته باشد . با این حال متاسفانه مطالب نظری کتاب حاضر نیز به این موضوع نپرداخته و از این جهت می توان گفت که عنوان کتاب یعنی تحریم و اختلال در زنجیره تامین با متن همخوانی کامل ندارد . در واقع کتاب پس از طرح مباحث مدیریت زنجیره تامین و اختلاهایی که در این زنجیره می تواند وجود داشته باشد،سابقه تحریم را در ایران و جهان بررسی و آنگاه با استفاده از کار انجام شده دیگران در این زمینه تاثیر تحریم ها را تا زمان انتشار کتاب که چندان جدید هم نمی باشد بر صنعت خودرو در ایران را در فصل پنج آورده است و سپس با مدلی که در فصل سوم کتاب معرفی کرده و با پژوهش میدانی مبتنی بر داد های تاریخی و نیز بهره گیری از نظر خبرگان تاثیر تحریم بر مدیریت زنجیره تامین محصولات ایران خودرو را مدل سازی کرده است .

از جهت ویراستاری کتاب با این که ویراستار برای آن ذکر نشده مشکل خاصی ندارد . ماخذ نویسی و ارجاعات کتاب کامل و نسبتا متنوع می باشد و در مجموع کتاب مفیدی در زمینه تحریم در صنعت خودرو می باشد . در صفحه ۲۰۶ کتاب در فصل هفتم هدف (این تحقیق) را تخمین احتمال رخداد تحریم در سطح صنعت  خودروسازی و بررسی احتمال اثرگذاری آن بر این صنعت معرفی کرده و نتیجه مدل سازی انجام شده در کتاب را می توان در جدول ۷-۱۸ کتاب در صفحه ۲۰۷ مشاهده کرد که در آن ۱۴ عامل را بترتیب به عنوان فاکتورهایی که می توانند به عنوان عوامل پیش بینی کننده تحریم برای یک قطعه در صنعت خودرو وجود داشته باشند شناسایی و معرفی کرده است .

بخش اول

بخش اول با عنوان تئوری اختلال در زنجیره تامین مشتمل بر فصول اول تا سوم می باشد .

 فصل اول :

در فصل اول یعنی کلیات تحقیق که شامل صفحات ۱۱ تا ۳۲ کتاب می باشد پس از یک مقدمه ، به معرفی ریسک و عدم قطعیت در زنجیره تامین پرداخته منابع ریسک و اختلال در زنجیره تامین را معرفی می کند سپس اهداف و دستآوردهای کتاب و متدولوژی انجام تحقیق و فصول کتاب توضیح داده شده اند .

مطابق آنچه در صفحه ۲۹ کتاب آمده است :

« این کتاب با در بر داشتن رویکردی کیفی –کمی علاوه بر پیشنهاد چارچوب سلسله مراتبی مدیریت اختلال در در زنجیره تامین و کاربرد آن در صنعت خودرو در مراحل مختلف مدل های ریاضی برای مقابله با اختلال های زنجیره تامین ارائه شده است .»

همان طور که بعدا توضیح داده خواهد شد کتاب به دلیل این که نتیجه یک تحقیق موردی بوده است بیشتر به گزارش علمی یک پروژه شباهت دارد که با تبحر خاصی تلاش شده است به صورت کتاب تدوین شود . از این جهت مدل سازی ریاضی بخش مهمی از کتاب حاضر است که برای خواننده عمومی تر جاذبه ای در آن بخش ها نداشته و می تواند خوشآیند نباشد . بهتر آن بود که مدل سازی ریاضل به عنوان مستندات (آن هم در صورت لزوم) به پیوست و ضمایم کتاب منتقل می شد و یک دست بودن کتاب را برای خوانند عمومی دارای ایراد نمی کرد .

فصل دوم :

برای  فصل دوم کتاب که صفحات ۳۳ تا ۶۱ کتاب را شامل شده است عنوان مقابله با اختلال در زنجیره تامین انتخاب شده است . با مرور مطالب این بخش به نظر می رسد عنوان مدیریت اختلال در زنجیره تامین برای این فصل مناسب تر باشد . در این فصل ضمن معرفی آسیب پذیری های زنجیره تامین در برابر اختلال خصوصیات ساختاری زنجیره تامین شامل تراکم ، پیچیدگی و میزان بحرانی بودن یک عضو از زنجیره  توضیح داده شده است . در مقابل و در ادامه قابلیت های زنجیره تامین  نیز شامل قابلیت ترمیم ، قابلیت هشدار توضیح داده شده اند . نتیجه این دو دسته عوامل به صورت یک چارچوب مفهومی در صفحه ۴۱ کتاب در قالب یک نمودار آمده است که به عنوان یک چارچوب جهت دهنده به مطالب کتاب مفید و با ارزش می باشد .

فصل دوم با یک جمع بندی به پایان رسیده است . در این جمع بندی آمده است :

« اختلال های در زنجیره تامین رخدادهای پر هزینه ای هستند. بنا بر این لازم است که بدانیم چگونه یک اختلال بر زنجیره ارزش اثر می گذارد تا استراتژی مناسب را برای مقابله با این اثرات اتخاذ کنیم. »

فصل سوم

در فصل سوم  که صفحات ۶۱ تا ۷۸ را شامل می شود ، فصل پایانی از بخش اول کتاب است ، چارچوب سلسله مراتبی مدیریت اختلالات زنجیره تامین بحث شده است . این فصل با یک مقدمه شروع شده است که در آن  (در صفحه ۶۱) بیان می دارد :

« تا کنون بیش از پنجاه چارچوب و ابزار مختلف برای ارزیابی و مدیریت ریسک معرفی شده است .»

نویسندگان برای چارچوب پیشنهادی خود به ویژگی های آن  در صفحه ۶۲ اشاره کرده اند :

«از جمله ویژگی های خاص چارچوب پیشنهادی و مورد استفاده در این نوشتارتفکیک سطوح تجزیه و تحلیل و تصمیم گیری به سه سطح استراتژیک ، تاکتیکی و عملیاتی است که به اعتقاد نویسندگان قابلیت پیاده سازی آن را در سازمان بالا می برد. »

همان طور که بعدا می بینیم در این کتاب تا مرحله استخراج استراتژی پیش نرفته اند و به معرفی علایم وقوع تحریم و احتمال ایجاد اختلال بسنده کرده اند .

این فصل با معرفی چارچوب سلسله مراتبی مدیریت اختلال ادامه یافته که شامل شناسایی و ارزیابی اختلال ، تجزیه و تحلیل اختلال و انتخاب راهکار برای مدیریت اختلال می باشد. فصل سوم به یک جمع بندی به پایان می رسد .

بخش دوم

بخش دوم با عنوان کاربرد چارچوب مدیریت اختلال در صنعت خودرو مشتمل بر فصول چهار تا هشت می باشد .

فصل چهارم

فصل چهارم به شناسایی و ارزیابی اختلال هادر صنعت خودرو ایران (و به طور مشخص در شرکت ایران خودرو) پرداخته که پس از مقدمه زنجیره تامین ایران خودرو را مختصر معرفی می کند . سپس ساختار این زنجیره تامین را توضیح می دهد . در ادامه نحوه جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه با شرکت ایران خودرو  و شرکت هایی که به عنوان تامین کننده قطعا در زنجیره تامین ایران خودرو هستند بیان شده است.ابزارهای جمع آوری اطلاعات مطابق آنچه در صفحه ۸۵ توضیح داده شده شامل تحقیق ، رجوع به مستندات ، بهره گیری از تکنیک طوفان ذهنی ، چک لیست و پرسشنامه و مصاحبه بوده است . چگونگی ارزیابی اختلال ها مطالب بعدی این را به معرفی تحریم به عنوان ریشه ای ترین اختلال پیوند زده و با جمع بندی این فصل به پایان رسیده است .

فصل پنجم

فصل پنجم مشخصا به مساله تحریم پرداخته و سوابق ان را مرور می کند . در این فصل همچنین ۷  قطعنامه تحریمی شورای امنیت در صفحات ۱۰۶ تا ۱۲۱ مرور شده و آثار هر یک از آنها را بر صنعت خودرو سازی ایران در قالب نمودارهایی خلاصه کرده است . این بخش از کتاب از کار دیگران استفاده شده است . نکته دیگر در این بخش از کتاب قدیمی بودن اطلاعات آن نسبت به زمان حاضر است . اگرچه در زمان انتشار کتاب مطالب به روز بوده است لیکن با گذشت حدود ۱۰ سال از انتشار آن و تشدید تحریم ها و حتی تغییر سبک و تکنولوژی تحریم اعتبار نتایج این بخش می تواند محل سوال باشد .

فصل ششم

در فصل ششم تحلیل اختلال ها با بهره گیری از مدل سازی ریاضی آمده است . این مدل سازی بر اساس چارچوب مفهومی تحقیق  با مفروض گرفتن سه اختلال عمده یعنی تحریم ، ورشکستگی تامین کننده و تک منبعی ، در سه سطح استراتژیک ، تاکتیکی و عملیاتی در قالب شبکه پتری انجام شده است . با این حال به دلیل این که اختلال تحریم به عنوان اختلال ریشه ای  در صنعت خودرو شناسایی شده است  مدیریت آن در اولویت قرار گرفته است .

قسمت مدل سازی ریاضی آن چندان برای خواننده مفهوم نبوده و خسته کننده می نماید و از این جهت می توانست به پیوست منتقل شود .

فصل هفتم

در فصل هفتم با تمرکز بر اختلال تحریم مدیریت این اختلال در صنعت خودرو مورد توجه قرار گرفته است . این فصل نیز با مدل سازی ریاضی پیش رفته که در پی آن است تا تعداد مناسب تامین کنندگان و سهم هر یک از آنها را معلوم سازد. پس از مدل سازی های مختلف فرضی در این فصل کاربرد مدل در مطالعه موردی برای ۷ قطعه از خودرو در شرایط تک منبعی ، دو منبعی و سه منبعی بحث شده و نتایج آن به همراه کمینه هزینه مورد انتظار برای هر سیاست تامین استخراج شده است . پس از این با فرض محدودیت در تامین راهکار پیشنهادی مجددا مدل سازی شده است  و کاربرد مدل در مطالعه موردی انجام شده است . در مرحله سوم با وجود محدودیت تامین و نیز حساسیت قیمت همه مدل سازی ها تکرار شده  و کاربرد آنها در مطالعه موردی بررسی شده است . در نهایت تخمین احتمال رخداد  و شناسایی فاتورهای پیش بینی کننده اثرگذاری تحریم بر یک قطعه خاص از طریق بررسی مستندات و نیز مصاحبه های نیمه ساخت یافته انجام شده است که نتایج آن در جدولی در صفحه ۲۰۷  و نیز در نموداری در صفحه ۲۰۹ آمده است . خواننده غیر تخصصی از این بخش هم نمی تواند یافته های چندانی داشته باشد . قسمت مدل سازی ریاضی این فصل نیز می توانست به پیوست منتقل شود.

فصل هشتم

فصل هشتم فصل پایانی کتاب است که در صفحات ۲۱۱ تا ۲۱۸  به جمع بندی و نتیجه گیری پرداخته است . در این فصل بسیار کوتاه به اختصار مرور نتایج آمده است . در پایان نیز پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده در زمینه اختلال و مدیریت آن در زنجیره تامین صنعت خودرو ارائه شده است .

منابع کتاب

در پایان کتاب منابع مورد استفاده آمده است که منابع انگلیسی در آن چشمگیر می باشند .

. ارزیابی نهایی اثر :

در مجموع کتاب که نتیجه یک پروژه بزرگ تحقیقاتی بوده است از نقاط قوت برجسته ای برخوردار است که از جمله پوشش دادن مطالب مهم نظری در موضوع زنجیره تامین ، ریسک ها و اختلال های آن و نیز روشهای مدیریت این اختلال ها  می باشد . با این حال در موضوع تحریم ادبیات مختص تاثیر تحریم بر زنجیره تامین دیده نمی شود و تنها مبتنی بر یک کار قبلا انجام شده جداولی از تاثیر تحریم ها بر صنعت خودرو دیده می شود . بخش مدل سازی نیز که بر زنجیره تامین  و تاثیر تحریم بر آن در ایران خودرو متمرکز است بیشتر جنبه ریاضی داشته و برای خواننده غیر تخصصی یافته چندانی ندارد . در مجموع نویسندگان تلاش خوبی کرده اند تا یک گزارش علمی را در قالب یک کتاب تالیفی ارائه دهند اما این کار به هر حال نتیجه متفاوتی با یک کتاب اصیل تالیفی داشته است .

۰

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *