بررسی امکان پذیری بودجه جاری منهای نفت

1+

اله مراد  سیف /  در همه سال های گذشته جدا شدن بودجه جاری از نفت مطرح بوده و در تمام این سالها این هدف کمتر در عمل پیگیری شده و یا کمتر تحقق یافته است . دلیل اساسی این ناکامی را قبل از آنکه متوجه تنظیم کنندگان و مجریان بودجه کنیم می باید عدم انجام تحولات ساختاری در بودجه بدانیم . در سال جاری به دلیل کاهش درآمد نفت ، سهم آن در بودجه کاهش پیدا کرد اما این را نمی توان فی نفسه مزیت به حساب آورد . دلیل روشن آن نیز کسری بودجه سال جاری است که در نهایت مجبور هستیم آن را از منابعی مانند صندوق توسعه ملی و یا برداشت از منابع نظام بانکی و یا با اوراق مشارکت از مردم تامین کنیم که هر سه این موارد آسیب های خاص خود را دارند و این آسیب ها کمتر از آسیب وابستگی بودجه به درآمد نفت نیستند .

موضوع تحولات ساختاری در بودجه ابعادی دارد که شناخت آنها مهم است :

۱- تحولات ساختاری در اقتصاد

مهمترین بعد تحولات ساختاری در بودجه را باید در تحولات ساختاری اقتصاد جستجو کرد . اگرچه تحولات ساختاری در اقتصاد ابعاد فراگیرتری نسبت به بودجه دارد لیکن برخی زمینه ها آنها مشترک بوده و از الزامات اساسی  برای تحولات در بودجه هستند . این محورهای تحولی شامل موارد زیر است :

  • تحول در ساختار بخش عمومی و حرکت در جهت چابک سازی دولت
  • تحول در کارآیی بخش عمومی با حرکت به سمت دولت الکترونیک
  • تحول در تمرکز زدایی از مدیریت بخش عمومی و رفتن به سمت استقلال بودجه های استانی
  • تحول در اقتصاد دولتی و اجرای درست سیاست های گلی اصل ۴۴
  • تحول در شفافیت و پاسخگویی در نظام بودجه ریزی با پیاده سازی کامل بودجه ریزی بر مبنای عملکرد

۲- تحول در نظام درآمدی بودجه

نظام درآمدی بودجه در ایران بعد از سال ۱۳۵۴ که درآمدهای نفتی به میزان معنی داری افزایش یافت همیشه بر محور درآمد صاردات نفت خام  حرکت کرده و در واقع درآمد نفت تامین کننده اصلی بودجه  عمومی بوده است . بودجه های نفتی در واقع زاییده اقتصاد نفتی بوده اند و اقتصاد نفتی نیز از بودجه های نفتی تاثیر پذیرفته است . رابطه دو سویه ای که هر یک دیگری را تقویت کرده ونقش مسلط نفت رادر اقتصاد ایران به صورتی ساختاری و نهادی  تثبیت کرده است . رهایی از چنین چرخه معیوبی نیازمند تحول در نظام درآمدی بودجه بر محور نظام مالیاتی است . یک بودجه سالم بودجه ای است که هزینه های آن از طریق مالیات تامین می شود . یعنی در واقع اقتصاد خود بهای کالاها و خدمات عمومی را که دولت ها برای آن فراهم می سازند می پردازد . تحقق چنین شرایط ایده آلی را نمی توان چندان زود انتظار داشت لیکن حرکت در این جهت می باید از جایی شروع شود . برای شروع مناسب این است که نظام مالیاتی مسئولیت هزینه های بودجه جاری دولت را بپذیرد و لازمه چنین مسئولیتی آن است که  پایه های مالیاتی و نرخ های مالیاتی و تلنولوژی مالیات ستانی که تعیین کننده کارآیی دولت در مالیات ستانی است ، هر سه متحول شوند . سرمایه های راکد می باید هدف اصلی مالیات ستانی باشد . مالیات بر ثروت و از جمله مالیات بر ارث با نرخ های تصاعدی می باید جایگزین مالیات فعلی که بار خود را بر دوش تولید و تولید کننده انداخته اند شود و از این قبیل .

۳- تحول در نظام هزینه کرد دولت

هزینه های بودجه تعیین کننده بهای تمام شده کالاها و خدمات عمومی هستند که توسط بخش عمومی د اقتصاد فراهم می شوند . اگر این بهای تمام شده مبنای ارزیابی بهره وری و کارآیی بخش عمومی باشد و برای افزایش این بهره وری هدف گذاری شود مفهوم درست صرفه جویی درهزینه های عمومی آشکارخواهد شد . صرفه جویی در هزینه های عمومی نباید در سطح یک توصیه اخلاقی باقی بماند بلکه می باید بر مبنای سنجه هایی که می تواند کارآیی بودجه را ارزیابی کنند ، به یک هدف اساسی در اجرای بودجه تبدیل شود. برای هر دستگاهی این هدفگذاری می باید دیده شود و هزینه کرد بودجه مورد پایش دایمی قرار گیرد . هر یک از فعالیت ها می باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرند تا چنانچه انجام آنها توجیه ندارد حذف شوند . روش های فراهم سازی کالاها  خدمات عمومی نیز از اینزاویه نیازمند بازنگری هستند تا باصرفه ترین روش برای فراهم سازی آنها و خدمات رسانی دولت برگزیده شود . بهینه سازی سیستم ها و روش ها در بخش عمومی میتواند در این محور تحول آفرین باشد .

 

نتیجه کلی این که اگر مواردی که در بالا ذکر شد در عمل دیده نشود نمی توان انتظار اشت که حتی بودجه جاری نیز از نفت مستقل شود و چنانچه به دلایلی نتوان آن را از نفت تامین کرد ، در صورت عدم توجه به موارد تحولی سه گانه ذکر شده ، راههای جایگزین دیگری مانند استقراض می تواند بکار گرفته شود که عارضه های منفی آن کمتر از تامین مالی از درآمد نفت نیست .

 

تصویر یادداشت از :  irna.ir

1+

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *