اقتصاد فرهنگ و فرهنگ اقتصادی در راهپیمایی اربعین

2+

اله مراد سیف / راهپیمایی اربعین با ابعاد جهانی خود بدون تردید پدیده کم نظیری است که از ابعاد مختلف نیازمند بررسی و موشکافی است . این بررسی ها هم از نظر شناخت این پدیده مهم اجتماعی و هم از نظر ایجاد زمینه برای بهره برداری بهتر از آثار و پیامدهای مثبت آن لازم است . ابعاد سیاسی، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی این پدیده می تواند و باید موضوع تحقیقات دانشگاهی در رساله ها و مقالات علمی قرار گیرد . در این یادداشت به ارتباط دو بعد آن یعنی اقتصاد و فرهنگ توجه خواهیم کرد .
ارتباط اقتصاد با فرهنگ یک ارتباط دو سویه است . عناوین «اقتصاد فرهنگ» و «فرهنگ اقتصادی» می توانند این ارتباط دو سویه را توضیح دهند . اقتصاد فرهنگ به تحلیل مسایل فرهنگی از نگاه اقتصادی می پردازد . امروزه فرهنگ از طریق ابزارهایی مانند رسانه های جمعی دستخوش تحولات گسترده ای شده است و آینده این تحولات نیز حیرت آور است . اما آنچه این رسانه های بسیار متنوع و مختلف را در وضعیتی رو به توسعه قرار داده است، اقتصاد رسانه است . امروزه رسانه های مهمی مانند فیس بوک و تویتر و امثال آن با حدود دو دهه سابقه فعالیت هریک با بیش از یک میلیارد کاربر سالانه میلیاردها دلار درآمد دارند. همین درآمد بالا موجب شده است این رسانه ها بتوانند مسیر توسعه خود را به راحتی و با سرعت طی کنند . در اینجا صحبت این نیست که اهداف اولیه و حتی کنونی این رسانه ها درآمد بوده و یا هست لیکن به مدد این درآمد بالا می توانند همه اهداف فرهنگی خود را به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از نظام سلطه یعنی قدرت نرم آن محقق سازند .
فرهنگ اقتصادی نیز نقش فرهنگ را در روابط اقتصادی توضیح می دهد . فرهنگ مصرف تعیین کننده مهمی در شکل گیری رفتارهای مصرفی یک جامعه است و فرهنگ تولید نقش فرهنگ را در کار و تولید می تواند تبیین کند . ملت های موفق اقتصادی مانند ژاپنی ها از این جهت مثال زدنی هستند که ملتی سخت کوش و با وجدان کاری هستند . چنین فرهنگی نشان تجاری ساخت ژاپن را در دنیا به یک نشان موفق تبدیل کرده و منشا تولید ثروت سالیانه بیش از ۵۰۰۰ میلیارد دلار برای این کشور شده است . در مقابل فرهنگ مصرف زده امریکایی سالیانه کسری های تجاری بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار را روی دست این کشور گذاشته است . مثال دیگر از نقش فرهنگ در اقتصاد را باید روحیه مثبت ریسک پذیری بالای غربی ها دانست که منشا توسعه کارآفرینی برای آنها بوده است .
پدیده راهپیمایی اربعین هم از نظر اقتصاد فرهنگ اربعین وهم از جهت فرهنگ اقتصادی اربعین شایسته مطالعه و بررسی است .
اگر راهپیمایی اربعین را همان طور که مقام معظم رهبری در بیانات اخیر خود در دانشگاه افسری امام حسین (ع) توصیف فرمودند یک رسانه بدانیم ، اقتصاد این رسانه از این جهت مهم می باشد که می تواند در توسعه مسیر این رسانه برای تحقق اهداف مورد نظر آن بسیار موثر باشد . صورت مساله در اینجا آن است که میلیون ها نفر قرار است در یک بازه زمانی کوتاه در این مراسم حضور پیدا کنند . برگزاری چنین مراسمی نیازمند زیرساخت های لازم و نیز فراهم سازی امکانات برای پشتیبانی این حضور میلیونی از یک طرف و برای بهره برداری فرهنگی از این حضور از طرف دیگر است . هر یک از این دو مورد اگر ضعیف انجام شود می تواند در کاهش اثربخشی این مراسم مهم مستقیما اثر گذار باشد . تا قبل از لغو روادید یعنی تا سال گذشته در هر دو مورد این مردم عراق بودند که عاشقانه همه وسع خود را در طبق اخلاص گذاشته و تقدیم زوار حسینی می کردند . پس از لغو روادید و افزایش حجم حضور ایرانی ها تا سه برابر در این مراسم کاستی هایی از جهت زیرساخت ها و نیز امکانات پشتیبانی آشکار شد که می تواند برای سالهای بعد بویژه در سالهای پیش رو که در اوج گرمای عراق این راهپیمایی قرار است انجام شود چالش برانگیز باشد . لذا توسعه زیر ساخت ها و نیز فراهم ساز امکانات پشتیبانی برای انجام هر چه بهتر این مراسم می باید در دستور کار برنامه ریزان قرار گیرد . در این مورد نکته مهم توجه به مردمی بودن این مراسم و پرهیز از دولتی شدن آن است . هیات ها و دستجات مذهبی که در ایام محرم فعال هستند می باید راهپیمایی اربعین را به عنوان بخش لاینفک عاشورا برای خود تعریف و در برنامه ریزی خود لحاظ کنند . دستگاههای مسئول دولتی در هر دو کشور ایران و عراق می توانند در کنار تامین امنیت این مراسم به عنوان وظیفه اصلی نیروهای دولتی ، در کمک به برنامه ریزی و در هدایت این فعالیت ها نقش مهمی داشته باشند .
فرهنگ اقتصادی اربعین نیز از این نظر شایسته توجه است که این مراسم معنوی رنگ و بوی ریخت و پاش هایی که موجب اسراف منابع غذایی می تواند باشد و یا موجب ایجاد پسماندهای زیاد و مضر به محیط زیست عراق باشد قرار نگیرد . فرهنگ مراسم اربعین همچنین می تواند گسترش دهنده مساوات و برادری در میان امت اسلامی بوده جلوه های ایثار و از خود گذشتگی را به نمایش بگذارد . لذا دستگاههای متولی فرهنگی در این زمینه مسئولیت دارند . در ایم مورد نیز دادن آموزش های لازم به مردم از طریق رسانه های جمعی و به نمایش گذاشتن نمودهای فداکاری در این مراسم می تواند در سیاست تبلیغی همه رسانه های مسئول جای داده شود .
نتیجه این که بهره برداری بهینه از مراسم با شکوه راهپیمایی اربعین مستلزم توجه به ابعاد اقتصادی آن در هر دو زمینه اقتصاد فرهنگ اربعین و نیز فرهنگ اقتصادی اربعین است .
(مطلب کامل را با گلیک کردن روی عنوان اصلی ملاحظه فرمایید.)

2+

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *