بازار

بازار شرایطی است(نه محل) که عرضه و تقاضای یک کالا با هم تلاقی می­کنند. توان و تمایل افراد برای خرید را تقاضا و توان و تمایل عرضه­کنندگان برای فروش را  عرضه گویند

 

ویژگی­های بازار

 بازار دارای سه ویژگی است:

نوع کالا –  وقتی می­گوییم سه ویژگی، یعنی بازارهای مختلف با این سه ویژگی از هم جدا می­شوند. برای مثال، بازار طلا، بازار خودرو ، بازار مسکن و … که هر یک از کالاها بر اساس نوع ، بازار خاص خود را دارند. یعنی جایی یا شرایطی که عرضه و تقاضای آن کالا در آن اتفاق می­افتد. وقتی می­گوییم شرایط و نه صرفاً محل یا مکان، منظور این است که الزاماً نباید محل خاصی برای بازار وجود داشته باشد. برای مثال، بازار ارز یا فارکس که یک بازار جهانی تبادل ارز است، فاقد مکان مشخصی است و بر اساس کارکرد شبکه­ای عمل می­کند. افراد از طریق شبکه به فارکس متصل شده و ارز مورد نیاز خود را خریداری می­کنند و بانک­ها به عنوان کارگزار پول شما را جابجا می­کنند. لذا تمام دنیا می­توانند بدون جابجایی فیزیکی و مراجعه به محل و مکانی خاص به بازار مربوطه مراجعه کرده و خرید و فروش انجام دهند. هر یک از بازارها
می­توانند بازارهای زیر مجموعه­ داشته باشند. برای مثال، بازار ارز ، بازار یورو و بازار دلار را زیر مجموعه­ی خود دارد. این بازارها آن­قدر کوچک می­شوند که در نهایت به یک قیمت می­رسند. وقتی بازاری به یک قیمت رسید دیگر تمام می­شود. یعنی این­که نوع کالا و یک کالای خاص تعیین کننده­ی بازار است. پس این ویژگی که نوع کالاست در نهایت به یک قیمت می­رسد و ما به آن توجه می­کنیم.

زمان – این دومین ویژگی بازار است. وقتی اشاره به بازار ارز یا بازار دلار داریم، باید زمان آن را نیز بگوییم. برای مثال، بازار ارز در سال ۹۰ یا ۹۱؛ حتی در یک سال ممکن است روز بروز آن و یا در روز ساعت آن تعیین شود. یعنی برخی کالاها
دوره­ی زمانی کوتاه­تری دارند و در فواصل زمانی کوتاه­تر باید قیمت داشته باشند. برای مثال، بازار مسکن ممکن است فصلی باشد و این بازار در زمستان سال ۹۰ با تابستان آن متفاوت باشد و این خصیصه­ی زمان است که بر قیمت­ها­ی یک بازار تأثیر می­گذارد.

مکان – موضوع مکان هم می­تواند بر بازار تأثیر بگذارد. مثل این­که در یک شهر بازار متفاوتی با شهر دیگر در همان نوع کالا و همان زمان داشته باشد و قیمت­ها در این دو بازار متفاوت باشند. برای مثال، بازار مسکن در اصفهان با تهران متفاوت است و حتی در یک شهر هم ممکن است نرخ­ها در هر محله متفاوت باشند. در شهر تهران، قیمت بازار مسکن در هر محله با محله­ی دیگر متفاوت است.

 

کارکرد بازار

کارکرد مهم بازار تعیین قیمت است. می­دانیم که در بازار دو نوع مفهوم متفاوت وجود دارد که بر تعیین قیمت تأثیر می­گذارد. آن دو مفهوم یکی عرضه و دیگری تقاضا است. هر یک از این دو مفهوم، دارای نمودار ویژه­ای است و از تلاقی این دو نمودار در یک نقطه مقدار تعادلی و قیمت تعادلی مشخص می­شود:

 

 

 

در واقع این بازار است که بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا قیمت و مقدار تعادلی را تعیین می­کند. قیمت تعادلی به معنای ثابت بودن نمی­باشد. برای فهم این موضوع، مثال طناب کشی را می­آورند. هنگامی که برآیند نیروی دو طرف صفر شود یعنی نیروی دو طرف به حالت تعادل برسد، طناب دیگر به چپ و راست حرکت نکند و ساکن شود. این سکون به این معنا نیست که دیگر نیرویی به طناب وارد نمی­شود و امکان تکان خوردن آن نیست، بلکه به محض افزایش نیروی یکی از دو طرف، می­تواند حرکت کند و به یک طرف جا به­جا شود و هر لحظه باید آماده­ی جابجا شدن به یکی از دو طرف باشیم. بر بازار نیز چنین شرایطی حاکم است. یعنی هر یک از دو منحنی عرضه و تقاضا ممکن است در اثر عواملی به یک طرف کشیده شده و جابجا شوند. برای مثال، در نمودار بالا اگر نمودار عرضه به دلایلی به سمت راست جابجا شود و در محل (S’) قرار گیرد، شاهد جابجایی نقطه­ی تعادل از E1 به E2 هستیم. این به معنای کاهش  قیمت تعادلی در ازای افزایش مقدار تعادلی است. یعنی اگر عرضه زیاد شود، قیمت کاهش می­یابد.

بر اساس دایره­ ی مثلثاتی، نمودار عرضه دارای شیب مثبت است (از ربع اول و سوم عبور می­کند) یعنی تانژانت زاویه (سینوس به کسینوس یا ضلع روبرو به ضلع مجاور) و هر خطی که از این نواحی (اول و سوم) عبور کند چون نسبت سینوس به کسینوس زاویه آن مثبت می­شود پس شیب مثبت دارد. بر عکس، شیب نمودار تقاضا منفی است. یعنی این منحنی از ناحیه­ی دوم و چهارم مثلثاتی عبور می­کند و چون نسبت سینوس به کسینوس آن منفی می­شود پس شیب این خط منفی است.

قانون عرضه و تقاضا

هر یک از مفاهیم عرضه و تقاضا در اقتصاد دارای تعریف و ویژگی­هایی است که تحت عنوان قانون عرضه و قانون تقاضا آورده شده است:

قانون عرضه: شیب مثبت نمودار عرضه به ما نشان می­دهد که اگر قیمت بالا برود، عرضه کننده تشویق شده و عرضه­ی خود را افزایش می­دهد. به­عبارت دیگر اگر اتفاق شماره ۱ بیافتد، موجب بروز اتفاق ۲ خواهد شد. بر عکس اگر قیمت پایین بیاید عرضه کننده مقدار عرضه را کمتر می­کند چون­ از نظر اقتصادی فاقد صرفه است. این دو حالت را قانون عرضه می­گوییم و در سمت تولید کننده است.

قانون تقاضا: این قانون مربوط به مصرف کننده است. در این قانون نمودار تقاضا را ملاک قرار می­دهیم که دارای شیب منفی است. یعنی اگر قیمت بالا برود، تقاضا کم می­شود و بر عکس اگر قیمت پایین بیاید تقاضا زیاد می­شود.

 

این دو قانون وقتی که در کنار همدیگر عمل می­کنند بازار ایجاد می­شود. در این موارد (هم در تقاضا و هم در عرضه)، قیمت متغیر مستقل و مقدار تابعی از قیمت فرض می­شود. چون قیمت متغیری است که به مصرف کننده برای خرید و به تولید کننده برای تولید و فروش، فرصت می­دهد.

نمودار عرضه که دارای شیب مثبت است، می­تواند در اثر عواملی به چپ یا به راست منحرف گردد. برای روشن شدن موضوع هر دو حالت را مثال می­زنیم :

• حالت ۱ : اگر به راست منتقل شود، سبب زیاد شدن عرضه می­شود، زیرا در حالتی که قیمت “p “ثابت است، مقدار به سمت راست منحرف می­شود. در این حالت نمودار S_۱ گویای این است که عرضه­ی بیشتری داریم.

• حالت ۲ : اگر عرضه به سمت چپ بیاید (نمودار S_۲) موجب کم شدن عرضه می­شود.

 

 

زیاد شدن عرضه می­تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. برای مثال، کاهش قیمت عوامل تولید، پیشرفت فن­آوری، یا نگرانی عرضه کنندگان از این­که اجناس آن­ها روی دستشان بماند. بر عکس هم ممکن است به دلایلی مانند احتکار عرضه کم شود. نمودار تقاضا هم مانند عرضه می­تواند تحت تأثیر عواملی به چپ یا به راست منحرف شود:

• حالت ۱ : اگر نمودار تقاضا به سمت راست بیاید، تقاضا زیاد شده است.
• حالت ۲ : اگر نمودار به سمت چپ بیاید، تقاضا کم شده است.