دادن تسهیلات برای خرید سهام : توسعه بورس یا باد کردن آن

۰

اله مراد سیف / بورس در ایران در مرکزیت تاثیر پذیری از سه عامل، نوسانات خارج از قاعده ای را همراه با رشد بی قاعده تری از خود نشان داده است . این سه شامل شرایط تورمی ، افزایش نرخ ارز و تحریم های امریکا بوده است . شرایط تحریم شاخص بورس را به سمت کاهش و دو عامل دیگر این شاخص را به سمت بالا هدایت می کنند . غیر از این سه عامل شرایط خاص وضعیت جنگی نیز اخیرا اثرگذار بر بورس بود به طوری که شاخص بورس کاهش زیادی را تجربه کرد که پس از برطرف شدن این شرایط اضطراری شاخص درصدد برگشت به روند ناشی از سه عامل قبلی است .

وضعیت بورس در دو سال اخیر تصویر ذهنی کاملا ایده آلی را برای برخی سرمایه گذاران خرده پا ایجاد کرده که با خرید سهام می توان بازدهی نزدیک به ۱۰۰ درصدی در سال را حتی در شرایط تحریم بدست آورد . این تصویر سازی حتی اگر بورس و بازار سرمایه ما دارای ایرادات ساختاری فعلی مانند عدم شفافیت ، شوک پذیری و کوچک مقیاس بودن نمی بود نیز برای سپردن سکان هدایت اقتصاد به بورس و بازار سرمایه خطرناک بود . اکنون با وجود این ایرادات چگونه می شود روی این بازار برای ایجاد شرایط رونق در اقتصاد ملی حساب باز کرد .  اهمیت بازار سرمایه برای اقتصاد ملی از آنجا ناشی می شود که قرار است بستری برای واگذاری شرکت های دولتی بزرگ و حجیمی باشد که اتفاقا از بازدهی مناسبی برخوردار نیستند . اما برای خرید سهام همین شرکت ها از قبل صف تشکیل می شود. این صف ها در واقع در شرایط بازدهی پایین تنها یک توجیه می تواند داشته باشد و ان بهره مند شدن از تفاوت قیمت ارزش دارایی های این شرکت ها در هنگام عرضه (که با توجه به تعدیل های تورمی و تعدیل های نرخ ارز بالا رفته است) است . تفاوتی که با فاصله گرفت قیمت بازاری سهام از قیمت اسمی آنها تا مدتی ادامه پیدا کرده و سپس (با تعدیل مجدد ارزش دارای این شرکت ها) رو به افول خواهد گذاشت . در واقع بسیاری از آنها که مشتاق بازار بورس هستند، نه برای رونق بخشی به تولید ، که بیشتر برای بهره مند شدن از منافع ناشی از دارایی این شرکت ها وارد صف خرید این سهام می شوند . آنچه این جریان می تواند برای اقتصاد ملی به ارمغان گزارد ، ایجاد یک فرهنگ سرمایه گذاری غلط و تقویت  و گسترش نوعی از رانت جویی در میان مردم است . فرهنگی که اگر نهادینه شد کاملا در جهت مغایر با اهداف اقتصادی  مهمی مانند رونق تولید و رقابت پذیری اقتصاد ملی عمل خواهد کرد .

وضعیتی که از بورس تشریح شد را آنگاه که به سیاست های نه چندان دوراندیشانه مسئولین اقتصادی گره می زنیم عمق مساله را بیشتر و خطر آن را دو چندان می نماید . مطابق مصوبه اخیر قرار است که بانک ها برای خرید سهام به مردم اعتبار بدهند . در نگاه اول به نظر می رسد چنین اقدامی در جهت تقویت بورس و بازار سرمایه باشد ، اما در واقع چنین اقدامی به نوعی بادکردن بادکنکِ بورس در شرایطی خواهد بود که بازدهی واقعی شرکت ها که می باید پشتوانه اصلی افزایش قیمت سهام آنها باشد بسیار کمتر از نرخ بهره ای است که قرار است بابت این اعتبارات از مردم گرفته شود . این به طور ساده یعنی با این اقدام توسعه بازار سرمایه اتفاق

نخواهد افتاد چراکه هیچ آینده ای برای رونق پایدار بورس را نشان نمی دهد . بعلاوه از این جهت این اقدام نسنجیده هست که ظرفیت فعلی بورس گنجایش نقدینگی بیشتر را ندارد و تنها ممکن است سرازیر شدن نقدینگی به شکل گیری حباب های بورسی منجر شود که پس از یک دوره رونق و با ترکیدن این حباب ها مردم را با اصل و بهره وامهایی که برای خرید سهام گرفته اند تنها گذارد . مساله این است که مسئولین بازار سرمایه به جای این که در اندیشه توسعه و تعمیق بازار سرمایه برای شکل گیری مشارکت واقعی و نه خیال پردازانه مردم در اقتصاد و تولید باشند تنها به رونق های کاذبی می اندیشند که پایداری آن به شدت زیر علامت سوال است . امروزه بازار سرمایه نیازمند تعریف ابزارهای و نیز شیوه های جدیدی برای مشارکت مردم در تولید است که هم به سرمایه گذاری واقعی منجر شود و هم معضل تامین مالی تولید را برای بنگاههای اقتصادی برطرف سازد . تشکیل صندوق پروژه ها برای تامین مالی طرح های تولیدی و نیز معرفی اوراق مشارکت های واقعی و شرعی مانند اوراق استصناع و صکوک هم اکنون در بازار سرمایه مغفول مانده و جای خالی آن احساس می شود . بازار سرمایه باید بتواند بار اصلی تامین مالی تولید را از دوش بان ها بردارد و مشارکت واقعی مردم در اقتصاد ملی را شکل دهد . در این صورت چنین بازارسرمایه ای مستعد تحویل گرفتن مسئولیت واگذاری شرکت های دولتی زیادی خواهد بود که  سالها از فرایند واگذاری عقب مانده اند . دادن اعتبارات بانکی برای خرید سهام در شرایط فعلی مشکلی را نه از بازار سرمایه و نه از تولید و نه حتی از مردمی که به دنبال درآمدی از این محل هستند حل نخواهد کرد اگر هر سه این ها را با مشکلات بیشتری روبرو نسازد . در پایان این نکته را یادآور می شویم که اگر به هر تیب قرار بر این شد که دادن اعتبار برای خرید سهام اجرایی شود پیشنهاد این یادداشت آن است که اولا  اعتبار تنها برای واگذاری اولیه سهام داده شود و ثانیا به افرادی داده شود که اهلیت بورسی بودن و حرفه ای بودن آنها محرز شده است تا از مشکلات قابل پیش بینی آن کاسته شود .

 

۰

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *